مسجد آقا بزرگ- مسجد آقا

440x600

مسجد آقا بزرگ- مسجد آقا

اطلاعات تکمیلی

مکان كاشان
کاربری مدرسه و آموزشی
دوره تاریخی قاجاریان
زمان ساخت -
سبک -
معمار/طراح -
سازه/مصالح -
منابع -
لینک های مرتبط -
مدارک و نقشه ها -
نشانی در گوگل مپ -
دایرةالمعارف مصاحب، «آقا، مسجد»: مسجد معظم مورخ ۱۲۶۳-۱۲۶۴‌ق از عهد قاجاریه، در کاشان، دارای گنبد آجری بزرگ و تزیینات کاشی‌کاری و نقاشی است. تاریخ زیلوها ۱۲۶۰-۱۲۶۲ق است. پروندۀ ثبت اثر در فهرست آثار ملی: نام ثبتی: مسجد آقا || قدمت: || شمارهٔ ثبت: ۳۳۳۴ || تاریخ ثبت: ۱۳۷۹/۱۲/۲۵ || نشانی: شهرستان کاشان، خ امام خمینی (ره) . گنجنامه، فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران، «مسجد آقابزرگ»: کاشان، میدان کمال‌الملک، خیابان ملاحبیب‌الله شریف.|| کتیبه‌های تاریخ‌دار بنا: بر کتیبۀ سردرِ بنا این ماده تاریخ ثبت شده است: عجلوا بالصلوة قبل‌الفوت/چهل و هفت از او بگیر و بخوان <آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز> که به حساب حروف ابجد ۱۲۷۲ق می‌شود؛ ولی در پایانِ کتیبه، تاریخ ۱۲۴۸ق دیده می‌شود. محرابِ مجاورِ گنبدخانه کتیبه‌های متعددی به تاریخ‌های ۱۲۶۰ و ۱۲۶۴ق دارد؛ و بر درِ بنا تاریخ ۱۲۶۰ق دیده می‌شود. کتیبه‌ای در ایوان جنوبی مورخ ۱۲۶۳ق و کتیبۀ دیگری در گنبد مورخ ۱۲۶۴ق است. بر دیوار هشتی ورودی تاریخ ۱۲۶۶ق قید شده است. علاوه بر این کتیبه‌ها، فرمانی از محمدشاه قاجار مورخ به ۱۲۵۶ق در سردرِ بنا وجود دارد؛ و در آرامگاه خاندانِ نراقی، سنگ مزار ملا محمدعلی مجتهد نراقی، فرزند آقا بزرگ، مورخ به ۱۲۵۸ق است <آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز>. بانیان و سازندگان: این مسجد و مدرسه را حاج محمدتقی بن خانبان برای اقامۀ نماز جماعت و درس و بحث حاج ملا مهدی نراقیِ دوم، ملقب به آقا بزرگ، ساخت <آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز>. در کتیبه‌های بنا، خطّاطان آنها، اسدالله و محمدحسن و حسین، معرفی شده‌اند و نام استاد حسین و استاد باقر بر درِ ورودی دیده می‌شود <آثار تاریخی شهرستان‌های کاشان و نطنز>. نقاشی‌های این بنا را استاد محمدباقر قمصری، نقاش معروف آن زمان، کشیده است <نگاهی به بناهای تاریخی کاشان>. دیگر اطلاعات مکتوب: مؤلف آثار تاریخی طهران دربارۀ این بنا نوشته که جهت مسجد نسبت به محور قبله آن را از مساجد دیگر متمایز ساخته است؛ چون محور اصلیِ حیاطِ آن در جهت قبله نیست و محراب در گوشۀ جنوب غربی واقع شده است <آثار تاریخی طهران>. سیر تحول بنا: با توجه به کتیبه‌های بنا و تاریخ ۱۲۶۰ق در پایان وقف‌نامه، می‌توان تاریخ احداث بنا را به دوران محمدشاه قاجار و سال‌های اولِ سلطنت ناصرالدین‌شاه نسبت داد. فضای گنبدخانه در ابتدا از چهار طرف با فضای باز در ارتباط بود. بعدها ملا محمدعلی، فرزند آقا بزرگ، شبستانِ زمستانی وسیعی در سمت غربی گنبدخانه احداث کرد و تزیینات بنا نیز تکمیل شد. شبستانِ تحتانی مدرسه را حاج شعبان‌علی پشت‌مشهدی چندین سال پیش از بنای مسجد و مدرسه ساخته است. این بنا را بارها مرمت کرده‌اند؛ ولی وضع آن تغییر اساسی نکرده است. دو بالاخانۀ مجاور ایوان جنوبی و چهار بالاخانۀ جبهۀ شمالیِ بنا اُرُسی‌های مشبک چوبی داشته که موریانه آنها را از بین برده است؛ و امروزه جای ارسی‌ها به صورت درگاه‌های هلالی شکل نماسازی شده است <نگاهی به بناهای تاریخی کاشان>. همچنین در دهه‌های اخیر، برای محکم کردن و تعویض کاشی‌نماها و مناره‌ها و تعویض در و پنجره‌های چوبیِ حجره‌های مدرسه و شبستانِ مجاورِ گنبدخانه اقداماتی شده است.