حمام آقا نقی

440x600

حمام آقا نقی

اطلاعات تکمیلی

مکان اردبيل
کاربری حمام
دوره تاریخی صفویان
زمان ساخت -
سبک -
معمار/طراح -
سازه/مصالح -
منابع -
لینک های مرتبط -
مدارک و نقشه ها -
نشانی در گوگل مپ -
نام ثبتی: حمام آقا نقی قدمت: صفویه شمارهٔ ثبت: ۱۸۹۶ تاریخ ثبت: ۱۳۷۶/۰۵/۱۱ نشانی: ابتدای خ سعدی میدان عالی قاپو. گنجنامه، فرهنگ آثار معماری اسلامی ایران، «حمام آقا نقی‌»: اردبیل، میدان عالی‌قاپو، خیابان سعدی کتیبه‌های تاریخ‌دار بنا: در بنا، کتیبۀ تاریخ‌دار یافت نشده است. بانیان: بانی اولیۀ حمام شناخته نشده است. امروزه حمام و محلۀ پیرامون آن به «آقانقی» معروف است. آقانقی ظهیرالاسلام از رجال دورۀ قاجار بوده که در ۱۲۹۷ق، لقب «مؤتمن‌الرعایا» گرفت. سیر تحول بنا: بر اساس بررسی‌های سازمان میراث فرهنگی، در این بنا، دو مرحلۀ ساختمانی متفاوت با فاصلۀ زمانی حدود دویست سال قابل تشخیص است. این مطالعات نشان می‌دهد که مصالح بخش چال‌حوض حمام حدوداً ششصدوپنجاه سال قدمت دارند و مصالح دیگر قسمت‌ها در حدود چهارصدوپنجاه سال. بنابراین یا حمام در ابتدا کوچک‌تر بوده و در دورۀ بعدی توسعه یافته و یا اینکه در جای حمام فعلی، حمام یا بنایی قدیمی‌تر بوده است که از آجرهای آن در ساخت چال‌حوض استفاده کرده و بخش‌های دیگر را با آجرهای جدیدتر ساخته‌اند. در دوره‌های بعد با پرکردن چال‌حوض، این قسمت را حمام زنانه کرده‌اند. در همان زمان، کف سربینه را نیز بالاتر آورده‌اند و درنتیجه، حوض سربینه در زیر خاک مدفون شده است. در سی سال گذشته، تعریض خیابان مجاور حمام موجب تخریب سَردَر، هشتی، و قسمتی از سربینه شد. سازمان میراث فرهنگی در سال‌های اخیر بنا را مرمت کرده و کف سربینه و چال‌حوض را به‌صورتِ گذشتۀ آنها درآورده است. نکاتی دربارۀ معماری بنا: این حمام سه بخش اصلی دارد. سربینه، گرم‌خانه، و چال‌حوض. قسمتِ میانی سربینه، فضایی با قاعدۀ مربع است که طاق رسمی‌بندی مرتفعی آن را پوشانده است. در هر وجه این فضا، سکویی با قاعدۀ نیم‌هشت عقب نشسته که یکی از آنها از بین رفته است. بر پیرامون سکوها نیز، سکوی باریکی وجود دارد که به نظر کارشناسان از الحاقات دورۀ پهلوی است. طاق سربینه و آلت‌های رسمی‌بندی آن پوشیده از نقوش گیاهی و تصاویر مختلف بوده که سربینه را فضایی رنگین و مجلل می‌ساخته است. حوضِ هشت‌گوشِ میانی سربینه با جوی‌هایی تا لبۀ سکوها امتداد یافته است. بدین ترتیب، مراجعان پس از شستن پا به سکوها پا می‌گذاشته‌اند. میان‌دَر فضایی هشتی‌مانند است. راه خروج از سربینه و ورود به گرم‌خانه در امتداد محورهای این فضاهاست، اما این فضاها چنان قرار گرفته‌اند که جهت حرکت در میان‌دَر تا حد زیادی تغییر زاویه می‌دهد. گرم‌خانه متشکل از سه فضای اصلی و نیز فضاهای فرعی وابسته به آنهاست. فضای میانی، قاعده‌ای مربع‌شکل و طاقی رسمی‌بندی دارد. راه ورود به گرم‌خانه از میانۀ این بخش می‌گذرد و درگاه خزینه در برابر آن قرار دارد. بدین ترتیب، محوری قوی پدید آمده که دو فضای عقب نشسته در ابتدا و انتهای آن بر ورودی گرم‌خانه و خزینه تأکید می‌کنند. در طرفین گرم‌خانه، دو فضا با قاعدۀ مستطیل قرار دارد. هریک از این دو فضا در امتداد محور خود توسعه یافته و فضاهای خصوصی‌تر پدید آمده است. یکی از این فضاها به حوض گرم‌خانه اختصاص یافته است. در سوی جنوبِ غربی گرم‌خانه، فضایی طویل قرار دارد که آن را با ردیفی از تویزه‌ها پوشانده‌اند و چال‌حوض بزرگی در میانۀ آن است. در طرفین این فضا، طاق‌نماهایی برای شست‌وشو و تماشای شناگران وجود دارد. چنان‌که گذشت، دستگاه ورودی این حمام در دورۀ اخیر تخریب شده و اطلاعی از وضع گذشتۀ آن در دست نیست. امروزه، درگاه ورودی حمام به فضایی کوچک باز می‌شود که نقش هشتی دارد و به سربینه راه می‌یابد.